Fransa və Almaniya Türkiyənin Avropa Birliyində söz sahibi olacağından qorxur

Qərbə Türkiyəni «itirmək» isə çox baha başa gələ bilər

Son aylarda Türkiyə ətrafında qeyri-adi diplomatik fəallıq müşahidə olunur. Qərbin Türkiyəyə marağının artması onun İrana qarşı sanksiyanı sərtləşdirilməsi ideyasına müqavimət göstərən sonuncu bastion olması ilə bağlıdır. Ankara problemin danışıqlar yolu ilə həllinin tərəfdarıdır. Türkiyə lideri İran prezidentini özünün «əziz dostu» adlandırır. Bu cür vəziyyət isə ABŞ-ı qane etmir və Avropanı qıcıqlandırır. Xarici qonaqların Ankaraya artan səfərlərinin arxasında da bu durur. Martın sonunda Almaniya kansleri Angela Merkel Ankaraya gəldi. O, İran əleyhinə sanksiyanın tətbiqi ilə bağlı Türkiyənin mövqeyini öyrənmək və Türkiyənin Avropa Birliyinə üzvlüyü məsələsinə aydınlıq gətirmək istəyib. Berlində hesab edirlər ki,  Türkiyə üçün «imtiyazlı əməkdaşlıq» kifayətdir. Bu səfərdən sonra isə Ankaraya ABŞ prezidenti Barak Obama gəlib. O, Türkiyə rəhbərliyini iki ölkənin müttəfiq olduğuna və onların İranla bağlı münasibətlərini dəyişdirməyə cəhd göstərib. Türkiyə hakimiyyəti də passiv mövqeydə dayanmır. Ölkənin baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan aprelin əvvəlində Avropaya səfər edib. Parisdə onun danışıqları alınmayıb. Fransa prezidenti Nikola Sarkozi Türkiyənin Avropa Birliyinə üzvlüyünə qarşı olduğunu bir daha nümayiş etdirib. Amma digər Avropa ölkələri bu məsələdə daha mahir siyasət həyata keçirirlər. Ümumiyyətlə, Türkiyəyə münasibətdə Avropa Birliyi ölkələrində bir-birinə zidd  xarici siyasət həyata keçirilir. Məsələn, İtaliya Xarici İşlər Nazirliyi açıq-açığına Paris və Berlinin mövqeyi ilə razı olmadığını bildirib. Roma Ankaranın Avropa Birliyinə üzvlüyünü dəstəklədiyini vurğulayıb.
Görünür Türkiyənin Avropa Birliyinə üzvlüyünə qarşı çıxanların sonuncu arqumenti erməni məsələsi olacaq. Genişlənmə üzrə avrokomissar Ştefan Füle bunula bağlı bəzi işarələr vurub. O bildirib ki, türk-erməni münasibətlərinin normallaşdırılması «Türkiyənin AB-yə daxil olmasına kömək edə bilər». Bu isə tələdən başqa bir şey deyil. Çünki Türkiyə parlamenti Ermənistan-Türkiyə protokollarını radifikasiya etsə belə, onun ardınca digər bəhanələr gələcək. Məsələn, Ankaradan qondarma erməni soyqrımını qəbul etmək və Yerevandan bununla bağlı üzr istəmək tələb edilə bilər. Nə çoxdur qarşı tərəfin bəhanələri. Demək lazımdır ki, bu vaxtadək «erməni soyqrımı» ilə bağlı da Qərbdə müəyyən fikir ayrılıqları var. Bu yaxınlarda İsveç parlamenti qondarma erməni soyqrımını tanısa da, sonradan bu ölkənin Xarici İşlər Nazirliyi bəyanat yayıb. Bəyanatda parlamentin bu məsələyə hökmən yenidən baxmasının vacibliyi vurğulanıb. Hətta ABŞ prezidenti Barak Obama da prezident seçkisindən öncə «soyqrımı»n tanınmasına nail olacağı barədə verdiyi vədi yerinə yetirməkdən çox uzaqdır. Hətta, Konqresin müvafiq təşəbbüsünü «tormozlayıb».
Türkiyə isə özünü daha müstəqil, daha sərbəst aparır. O, İranı nüvə proqramı ilə bağlı Qərblə mübahisəsində açıq şəkildə dəstəkləyir. Bundan başqa, İsrailin nüvə silahı ilə bağlı qarşılıqlı iddia irəli sürür. Ankara özünün geosiyasi istiqamətini də dəyişir və bu, İslam dünyasına doğru meylliklə parallel baş verir. Bu gün iqtidarda olan Əldalət və İnkişaf Partiyası özünü mötədil mühavizəkar siyasi qüvvə hesab edir. İşdə o tədricən ölkəni islam dəyərlərinə və qaydalarına qaytarır, siyasətində «islam həmrəyliyi»ni önə çəkir. Buna müvafiq olaraq Ankara Vaşinqtona öz bazalarından İraqa müdaxilə üçün istifadə edilməsini qadağan etmişdir. Bundan başqa, danimarikalı Rasmusseni «karikatura qalmaqalı» ilə bağlı münasibətinə görə NATO-ya baş katib təyin edilməsinə qarşı çıxmış, İsrailin isə Qəzzada həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatı kəskin tənqid etmişdir. Türkmiyənin iqtisadi əlaqələrində də dəyişikliklər baş verir. Onun Yaxın Şərqlə ticarət dövriyyəsi sürətlə artır, Türkiyə şirkətləri Asiya və Afrikada yeni investisiya layihələri həyata keçirir.
Qərb isə Türkiyəni öz düşərgəsində saxlamaq ümidini itirmir. Hazırda əsas məsələ Türkiyəni Avropa Birliyindən kənarda saxlamaqla buna nail olmağın mümkün olub-olmamasıdır. İqtisadi baxımdan Türkiyənin Avropa Birliyinə üzvlüyü Qərb üçün arzuediləndir. Çünki Türkiyə dinamik inkişaf edən iqtisadiyyata və böyük bazara sahibdir. Bundan başqa, onun ərazisindən neft və qaz kəmərləri (bəziləri kağız üzərində olsa da) keçir. Avropa bu kəmərlərin köməyi ilə Rusiyadan enerji asılılığından xilas olmağa ümid edir.  Bu isə AB üçün Türkiyəni «özünküləri»nin siyahısına salması üçün səbəbdir.
Amma buna qarşı çıxanları da başa düşmək olar. Türkiyə əhalisinin sayına görə üzv ölkələr arasında ön sırada olacaq. Deməli, onun AB orqanları tərəfindən qəbul edilən qərarlara, Avropa siyasətinin hazırlanmasına ciddi təsir etmək imkanları olacaq. Aydındır ki, İrana qarşı Avropanın siyasəti indikindən daha mülayim ola bilər. Yuxardakı səbəblərdən də, Fransa və Almaniya Türkiyədən çəkinir və onu özlərinin əsas rəqibi hesab edir.«Mən əminəm ki, Türkiyə tez-gec Avropa Birliyinin üzvü olacaq. Bu gün yaxındadır. Türkiyəsiz AB sadəcə «xristian klubu»dur,-Ərdoğan deyib. Bizə isə hadisələrin hansı istiqamətdə cəpəyan edəcəyini gözləmək qalır. Unutmayaq ki, Türkiyənin İrana qarşı sanksiyanı dəstəkləməməsi onun effektini minimuma endirir, ABŞ-ın bütün səylərini isə səmərəsiz edir. Qərbə Türkiyəni «itirmək» çox baha başa gələ bilər. Deməli...